Religieus erfgoed is het geheel van cultuurgoederen, materieel of immaterieel, roerend of onroerend, dat in een religieuze, godsdienstige of devotionele context tot stand kwam of werd verworven, hiernaar verwijst of hiermee in verband staat. 

Religieus erfgoed, een ruim begrip

Religieus erfgoed behoort tot de kern van het Vlaamse cultuurwezen. Duizenden kerken, kloosters en andere religieuze gebouwen, de ontelbare schat aan cultusvoorwerpen, heiligenbeelden, schilderijen, meubilair en andere religieuze objecten, de duizenden meters klooster-, kerk- en andere religieuze archieven, maar ook de kleurrijke processies, heiligenfeesten en andere uitingen van de Vlaamse volkscultuur, ja zelfs bepaalde aspecten van het culinaire gebeuren in Vlaanderen getuigen van een rijke religieuze cultuur gisteren en vandaag. 

Kwetsbaar erfgoed

Hoewel het religieus erfgoed door zijn omvang en diversiteit een essentieel deel is van ons cultureel patrimonium, is dit erfgoed erg kwetsbaar in de almaar meer geseculariseerde wereld. De inboedels van kerken, kloosters en abdijen zijn minder goed beschermd dan museumcollecties. Heel wat religieuze objecten vervullen hun functie binnen de liturgie of worden nog regelmatig gebruikt voor de eredienst, wat hen tegelijk ook kwetsbaar maakt voor slijtage of beschadiging. Religieuze voorwerpen die in onbruik zijn geraakt door de gewijzigde liturgie na het tweede Vaticaans concilie worden dan weer al te vaak verwaarloosd, in slechte omstandigheden bewaard of zelfs vernietigd.

Bovendien is de samenleving almaar minder vertrouwd met de cultuurhistorische functie van de religieuze objecten. Wanneer men niet meer weet waarvoor een object heeft gediend of wat het betekende in de context, beleving, rituelen en tradities van weleer, raakt ook het object zelf in de vergetelheid. En onbekend maakt onbemind. Het verlangen om erfgoed te behouden komt pas als men de herkomst, de waarde en de zin ervan begrijpt. Tot slot is er nog de problematiek van de herbestemming van kerken en hun roerend patrimonium. Die problematiek is acuter dan we denken. De vraag naar collectiemobiliteit en selectie dringt zich in almaar meer gevallen op.