Diefstal! Men hoort en leest er zoveel over dat men er uiteindelijk argeloos aan voorbijgaat. Bovendien gebeurt het steeds bij een ander en u staat er wellicht zelden bij stil dat het ook u kan overkomen. Wie het slachtoffer wordt van diefstal denkt er anders over.  Het is en het blijft een bijzonder nare ervaring. De gevolgen zijn niet zelden traumatisch, al was het maar omwille van de sterke emotionele waarde die men hechtte aan de verdwenen voorwerpen. Het gevoel aangetast te zijn in zijn persoonlijke levenssfeer is nog moeilijker te verwerken.

Opslag, vervoer, verpakking, preventief merken, registratie, verzekering, e.a. zijn beheersmaatregelen waarvoor een verzamelaar of erfgoedbeheerder meestal geen of te weinig financiële ruimte vrijmaakt. Hoewel het veilig behouden van het waardevollle objecten erg belangrijk is. Hoe vaak wordt er bij politie-interventies en vaststellingen gezegd "Had ik het maar geweten!"

Ook de institutionele beheerders ontsnappen niet aan een tekort aan voorzorg. Tentoonstellingsruimten, musea en ook kerken hebben in Vlaanderen nog steeds een ontstellend gebrek aan visie met betrekking tot de problematiek van preventie tegen diefstal en vandalisme. En toch kan er met bescheiden middelen al heel efficiënt gewerkt worden. Vraag om raad bij gespecialiseerde politiediensten.

Diefstalpreventie bij woningen, kloosters, abdijen...

De ervaring wijst uit dat volgende woningen een veel hoger inbraakrisico vertonen:

• huizen die op enige afstand van de weg liggen en/of die afgezonderd liggen door tal van visuele hindernissen (hagen, afsluitingen, schuttingen...);
• woningen in een buurt met geringe sociale controle waar maar weinig mensen hun buren kennen of aandacht hebben voor wie zich wel of niet ergens mag bevinden;
• woningen die buiten het zicht van andere woningen liggen;
• woningen in de buurt van snel bereikbare en/of talrijke uitvalswegen.

  Schenk bijzondere aandacht aan de kwetsbare plaatsen in en om je woning:

• goed bereikbare ramen hebben veiligheidssloten;
• de buitendeuren en de garagepoort beschikken eveneens over veiligheidssloten;
• er slingert geen "nuttig inbrekersmateriaal" rond in de tuin;
• er is voldoende traliewerk voorzien tegen op- en inklimmogelijkheden;
• laat via je woning niet merken dat je met vakantie bent (melkboer, rolluiken e.a.);
• de inrichting van de tuin maakt het dieven niet gemakkelijk om onzichtbaar te werken;
• laat bij afwezigheid je brievenbus regelmatig leeghalen;
• verklap op je automatisch antwoordapparaat niet dat je met vakantie bent.

Organisatorische preventiesystemen

Wanneer men over preventiesystemen spreekt, denkt men praktisch onmiddellijk aan elektronische beveiliging of aan technopreventie (alarminstallaties, perimetrische detectoren, camera's enz...).

Men vergeet allicht te snel dat er een reeks zeer eenvoudige preventieve maatregelen te nemen zijn, die vrij goedkoop en bovendien eenvoudig zijn.

Wij noemen ze maatregelen van organisatorische aard en/of bouwkundige maatregelen. Welke systemen je ook gebruikt; bij het aanwenden moet je beslist rekening houden met volgende elementen: zij moeten voor de daders risicoverhogend werken, inbraakwerend zijn en inbraakvertragend werken.

• Anti-inbraakdeuren

Anti-inbraakdeuren zijn van zeer groot belang en meer bepaald in appartementsgebouwen. Het is van belang dat de deuren een stalen deuromlijsting hebben zowel aan de binnen- als aan de buitenzijde. De meeste deuren zijn gepantserd met twee of meer staalplaten. De sloten vormen het zwakste punt in de deur.  Zorg voor een cilinderbeveiliging aan de buitenzijde zodat potentiële dieven het slot niet kunnen uitboren of de cilinder kunnen kraken. Stalen dievenklauwen en sluiting op verschillende punten moeten dit beveiligingssysteem vervolmaken. In appartementsgebouwen vormen deze deuren meestal ook een brandwerend scherm en een goede geluidsdemping. In villa's kan men eventueel opteren  voor kogelvrije beglazing in combinatie met een uitstekend alarmsysteem.

• Vitrinekasten

Vitrinekasten vormen een bijkomende veiligheid voor de kunstbezitter en een bijkomende hindernis voor de criminelen. Dieven hebben altijd haast.  Elke minuut die zij langer ter plekke blijven, stijgt de kans betrapt te worden. Een goed gesloten vitrinekast is een uitstekende inbraakvertragende voorziening.

Bij gebruik of aankoop van hoge vitrinekasten (musea), moet men er steeds voor zorgen dat de sloten zich aan de bovenkant van de kast bevinden. Als het slot onderaan staat, geeft dit aan de dief de gelegenheid tijdens de diefstal het slot aan het zicht te onttrekken, terwijl hij met valse sleutels de kast tracht te openen. Dit gebeurt vaak in musea, zelfs onder het "waakzame" oog van de bewakers en ondanks de aanwezigheid van bezoekers.

• Kluis

Een kluis in huis hoeft geen overbodige luxe te zijn. Je kan kiezen voor een vloerkluis of een muurkluis. In sommige woningen bouwt men er nu reeds twee. (Homejackings). Juwelen behoeven weinig plaats in de kluis. Verzekeringspolissen, eigendomsbewijzen e.a. documenten vormen al snel een dikke bundel. Gebruik een persoonlijke code en geen voor de hand liggende formule zoals je geboortedatum of de initialen van je naam. Kluizen worden niet noodzakelijk achter schilderijen ingebouwd. Wees origineler dan in de films. Je kan je kluis ook huren in een bankinstelling. Belangrijke en dure collecties en verzamelingen worden meestal in een bankkluis bewaard. Het ruilen en verhandelen gebeurt dan ook in de kluiszaal van het bankkantoor.

• Brandkasten

Brandkasten zijn van oudsher een goed verweermechanisme tegen diefstal. Een goede brandkast weegt dan ook meestal één ton of meer. Een brandkast is nuttig voor iemand die regelmatig op reis gaat. Men kan er zijn kunstwerken en juwelen in opbergen. Zoals elk ander veiligheidssysteem biedt dit geen waterdichte garantie tegen diefstal maar het betekent toch een niet geringe bijkomende moeilijkheid voor de potentiële dief.

• Spiegels 

Het gebruik van spiegels wordt als preventief middel duidelijk onderschat. Standhouders op beurzen, maar ook antiquairs en galerijhouders maken maar al te vaak gebruik van ‘dode hoeken'.  Men wil op zijn expostand ruimte winnen en dit gaat ten koste van de veiligheid.

Het is bovendien af te raden achter hoeken en kanten kleine voorwerpen te hangen of te exposeren. Ervaring leert dat personen met slechte bedoelingen uitermate snel kleine voorwerpen laten verdwijnen in tassen of onder mantels.

De bolle spiegel bewijst in dit geval een uitstekende dienst. Hij werkt niet alleen ontradend maar geeft de standhouder een permanent zicht op de moeilijke plekken van de exporuimte. 

• Tijdelijke Opberging

Daar waar men in Groot-Brittannië regelmatig gebruik maakt van deze mogelijkheid van opberging, lijkt dit in België voor de kunstkenner eerder een volkomen onbekend iets. De veilingzaal Christie's beschikt over de "Christie's Fine Art and Security Services".  Veiligheid is voor dit en andere bekende veilinghuizen geen loos begrip. Uit wat vooraf gaat heeft u reeds kunnen merken hoe belangrijk ik dit item ervaar.

Naar analogie van het Londense "Fort Knox " van Christie's bestaat nu ook in België de mogelijkheid om zijn waardevolle voorwerpen voor de duur van een tijdelijke, lange afwezigheid of tijdens zijn vakantie onder te brengen. Het betreft hier een private opslageenheid die alle waarborgen biedt inzake beveiliging en klimaatregeling voor de bewaring van waardevolle voorwerpen (juwelen, schilderijen en andere kunstvoorwerpen). Het ter beschikking staan van temperatuurregelaars, hygrometers e.a. technische snufjes is uniek voor ons land.

Door banken, investeerders, kunsthandelaars en veilinghouders wordt op ruime schaal van deze mogelijkheid gebruik gemaakt. Het opslaan kan voor korte, middellange of lange termijn.

• Politiebewaking

De politie staat ten dienste van de burger. Aarzel niet op hen beroep te doen. Bij transport of  wanneer men verscheidene dagen van huis afwezig is, kan men op de politie beroep doen.

Vraag aan de wijkagent of aan de lokale politie een oogje in het zeil te houden. Sommige politiediensten verzorgen speciale bewakingsrondes in de wijk tijdens de vakantieperiode .

• Replica

Kerken en abdijen vormden in een recent verleden een kwetsbaar doelwit voor diefstallen van religieuze kunst. Ondanks de beperkte budgetten voor veiligheid waarover de kerkfabrieken meestal beschikken hebben zij een aantal maatregelen genomen. De meest opzienbarende is de facsimilé of  het " klonen " van religieuze beelden. De originele beelden worden op een veilige plaats bewaard en vervangen door een nagemaakt beeld. Soms ziet de kerkbezoeker amper het verschil.

• Huisbezoek

Het huisbezoek is een fenomeen waar de collectiebeheerder vaak argeloos aan voorbijgaat. De ervaring op het terrein leert ons echter dat geïnteresseerde bezoeker die een collectie gaat bekijken uit interesse of met het oog om te kopen niet steeds onschuldige intenties heeft. Meermaals hebben wij kunnen vaststellen dat de " tipgever " of de " verkenner " van een diefstal de bezoeker was.

Als eigenaar of beheerder van een belangrijk patrimonium moet je dan ook bijzonder attent zijn voor de identiteit van eventuele bezoekers en geïnteresseerden die je collectie komen bewonderen. 

Technopreventie

Hoewel bovenstaande organisatorische preventiemiddelen vaak zeer effectief zijn, worden zij in de praktijk best gecombineerd met één of meerdere vormen van electronische of technologische beveiliging.

• Alarminstallaties

Een alarminstallatie is een uitstekend middel om je bezittingen te beveiligen.  Elke installateur zal je een basisbeveilingspakket voorstellen. Deze installatie zal bestaan uit infrarood bewegingsdetectoren, een computergestuurde alarmcentrale en een krachtige binnen- en buitensirene. Een aantal uitbreidingsmogelijkheden zullen voorzien zijn, zoals interventie na alarm, camera- en videobewaking, perimetrische detectoren e.a. De installatie moet aangesloten worden op een meldcentrale met 24/24 uur telebewaking, van waaruit, in geval van alarm, de door jezelf aangeduide persoon en/of diensten gewaarschuwd worden.

Vergeet niet dat de plaatselijke politie schriftelijk binnen een termijn van vijf dagen moet verwittigd worden als men een alarmsysteem in gebruik heeft. Dit geldt zowel voor binnen- als buitenalarm. Een alarminstallatie dient voorzien te zijn van een jaarlijks onderhoudscontract en dient geplaatst te worden door een door het Ministerie van Binnenlandse Zaken erkend installateur.

• Xtra-Sense-rekken 

De techniek van deze detectoren is gebaseerd op het principe van de gravimetrische detectie. Het betreft hier een ingenieus maar eenvoudig horizontaal rekkensysteem waarvan de efficiëntie bijzonder onderschat wordt. Deze display is vrij eenvoudig te installeren en discreet in uitvoering. De sensoren reageren op elke variatie van gewicht van het voorwerp.

Een voorwerp wordt op de Xtra-Sensedisplay of op het schap tentoongesteld. Zodra de dief het voorwerp verwijderd gaat een geluidssignaal af waardoor de exposant onmiddellijk gewaarschuwd wordt van het wegnemen van het voorwerp. Nogal wat diefstallen van waardevolle voorwerpen hadden met een dergelijk systeem kunnen voorkomen worden.

Deze gravimetrische methode gebaseerd op de variatie in gewicht kan eveneens worden toegepast op verticale, hangende voorwerpen.

• Voorzetkader

De voorzetkader wordt door particulieren minder gebruikt omwille van zijn kostprijs maar is uiterst geschikt voor musea en bij tentoonstellingen. Het gaat hier om een zorgvuldig hermetisch gesloten, verzegelde omkadering met aan de voorkant een doorkijkglas. De temperatuur en de vochtigheidsgraad wordt in de bekisting geregeld naar wens of noodzaak. Dit glas is volledig UV-protected en bestaat uit gelamineerd securityglas en beschermt bovendien volkomen tegen vandalisme.

• Markering

De merkpen is van alle systemen het goedkoopste en het meest voor de hand liggende systeem van markering. Deze pen kan bekomen worden in elke betere papierwarenwinkel. Het is haast onbegrijpelijk dat men niet meer gebruik maakt van deze eenvoudige goedkope (5 Euro) methode. Men kan op het voorwerp om het even welke tekst, initialen of logo aanbrengen. De onzichtbare inkt die op het voorwerp wordt aangebracht, kan door de politiediensten gedetecteerd worden door het gebruik van ultraviolet licht. Kan aangebracht worden op allerlei soorten materialen, zoals leer, verf, kledingstukken e.a. Als het voorwerp in de buit van een diefstal of in een rovershol wordt teruggevonden, kunnen de politiediensten via een UV-detector tot identificatie van het voorwerp overgaan.

Talrijke andere vormen van markering zijn voorhanden. Dit kan gebeuren door inscriptie, inbranding, gravering, e.a. Deze werkwijzen beschadigen echter het voorwerp en eigenaars zien er dan ook van af om deze te gebruiken.

Wanneer een voorwerp gemerkt is door gravering van het type " dremel " dan dient de heler of de malafide verkoper de inscriptie te verwijderen. Dit laat ontegensprekelijk sporen na en via infrarood of röntgen kan deze verwijdering opgespoord worden. Ondanks de verwijdering kan je eigendomstitel bewijzen.

• Mistmachine 

Het is een vooraf in uw woning geïnstalleerd toestel (mistgenerator) dat bij inbraak binnen de twee seconden een ondoordringbaar mistgordijn optrekt in woning of winkel. De geproduceerde mist is een mengsel van water en glycol. Het is dus een niet-toxische nevel, onschadelijk voor uw gezondheid en geheel ongevaarlijk. Bij het afgaan van het alarm wordt de mist via een sproeikop direct in de beveiligde ruimte gespoten. Het mistgordijn trekt na korte tijd volledig op en laat geen sporen na. In deze omstandigheden is het voor de inbreker onmogelijk zich verder in de ruimte te verplaatsen en derhalve waardevolle voorwerpen mee te nemen. In de praktijk heeft de inzet van de mistgenerator geleid tot een aanzienlijke schadebeperking en het behoud van waardevolle goederen.   

• Microfotografische Vingerafdruk

Deze fotografische vingerafdruk is een systeem dat onfeilbaar is voor de identificatie van kunst- & antiekvoorwerpen. Het betreft een methode die erin bestaat bijkomend microscopische foto's te nemen van voornamelijk de fouten en anomalieën die zich aan of op zijn eigen voorwerp bevinden. Deze methode is zeer geschikt om zijn eigendomstitel te bewijzen bij het terugvinden van het voorwerp, hetzij door de politie hetzij door de eigenaar zelf op beurzen of in catalogen.

• Infrarood detectie

Het opstellen van infraroodbarrages is vermoedelijk het meeste gekende middel van detectie. Hier haalt de leek zijn informatie uit de talrijke films en feuilletons waarin de criminelen de infraroodbarrières moeten overschrijden.

Deze techniek en zijn talrijke variaties is nog steeds zeer up to date en efficiënt. De mogelijkheden zijn legio en het gebruik divers. Het gamma gaat van infraroodbundels  t.e.m. volledige infraroodschermen.

Diefstalpreventie bij kerken

Een kerk herbergt dikwijls een schat aan religieuze objecten met een kunst- of cultuurhistorische waarde. De beheerders van zo'n omvangrijke collectie worden in de praktijk met allerlei gevaren geconfronteerd, zoals diefstal, vandalisme, brand... Enkele concrete tips zijn daarom geen overbodige luxe.

Om te beschermen wat er is, moet je weten wat je in huis hebt. Een goede inventaris met foto's van je collectie is dan ook een allereerste vereiste. Hieronder vind je enkele concrete tips rond veiligheid en diefstalpreventie in het bijzonder, aanvullend op bovenstaande preventie-informatie en specifiek voor kerken.

In de kerk

• Het kerkgebouw elke avond en nacht afsluiten. Vergeet de sacristiedeur en de deur van de berging niet!
• Kleine waardevolle objecten die tijdens de week niet in gebruik zijn, moeten worden opgeborgen in een gesloten sacristie, kast of kluis, die voldoende inbraakbeveiligd is.
• Gebruik voor de dagelijkse aankleding van het altaar liturgische objecten in hout of niet edele metalen en bewaar de waardevolle stukken voor diensten en speciale gelegenheden.
• Maak antiek meubilair en andere stukken van waarde discreet vast aan de grond met een ketting.
• De sleutels worden steeds bewaard door een verantwoordelijk persoon of op een veilige plaats, maar niet in de kerk zelf.
• De sacristie moet beveiligd zijn met goede sloten en tralies voor de ramen.
• Het patrimonium moet worden gefotografeerd en geïnventariseerd. Deze inventaris moet regelmatig gecontroleerd en bijgewerkt worden. Bewaar deze gegevens op een veilige plaats, maar niet in de kerk.
• Offerblokken worden dagelijks leeg gemaakt en vermeld dit ook op een bordje.
• Wees waakzaam en meld alle verdachte omstandigheden aan de politie.

Buiten de kerk

• Dikke hagen, hoge struiken en muren rond een kerk zorgen ervoor dat de dieven aan het zicht van de voorbijgangers onttrokken zijn, waardoor ze ongestoord hun werk kunnen doen. Zo weinig mogelijk donkere hoekjes creëren is dus de boodschap.
• Maak het dak ontoegankelijk door regenpijpen onbeklimbaar te maken met speciale gladde verf, prikkeldraad of andere anti-klim middelen. Maak melding van het feit dat deze methodes werden toegepast. Het zal erg ontmoedigend werken.
• Een breed grindpad rond een kerk of kapel is vooral 's nachts een goede afschrikking voor dieven, omwille van het lawaai.
• Zorg dat een werkhuis met ladders, hamers en ander handig inbraakmateriaal altijd goed gesloten blijft.
• Opgelet bij restauratiewerken! Dikwijls staat er een stelling of kan het werfmateriaal gebruikt worden om in de kerk binnen te geraken. Soms is ook het alarmsysteem tijdens de werken uitgeschakeld.
• De kerk goed verlichten is niet alleen esthetisch interessant, maar is ook een zeer efficiënt beveiligingsmiddel. Indien mogelijk kan de verlichting worden aangesloten op een bewegingsdetector.
• Sluit keldergaten af.
• De buitendeuren moeten steeds voorzien zijn van veiligheidssloten die eens gesloten, niet aan de binnenzijde geopend kunnen worden. Zorg ervoor dat de deuren zelf opgetrokken zijn uit stevig materiaal, een goed kader en sterke scharnieren. Goed onderhoud is hier zeer belangrijk.
• Een goed alarmsysteem schrikt de occasionele dief af en geeft een doorwinterde dief aanzienlijk minder tijd om zijn misdaad te voltrekken. Een kwaliteitsvol alarmsysteem is meestal minder duur dan gedacht en werkt zeer effectief, waardoor bespaard kan worden op de verzekeringspremies. 

Bronnen:

• Lezing Janpiet Callens, preventieadviseur (Lezingenreeks Bewaren en Vrijwaren, CRKC, 14/10/2005).
• Lucas Verhaegen, Federale Politie, FGP/DJB/ART (2008).
• Church insurance guidance notes security, Ecclesiastical.

Lees ook: Het belang van een online inventaris bij diefstal. Tips rond beveiliging van kerkelijk erfgoed van het Art Research Team van de Federale Gerechtelijke Politie op ErfgoedLimburg.be: http://www.limburg.be/webfiles/FILES_DIR05/erfgoedlimburg/documenten/erfgoedplus_inventaris_diefstalpreventie.pdf

Diefstal! Wat nu?

Wordt u toch het slachtoffer van een diefstal, dan doet u er goed aan om de diefstal zo snel mogelijk aan te geven bij de lokale politie. Het aangifteformulier op deze website zorgt ervoor dat ook het Art Research Team van de Federale Politie snel op de hoogte is. Dit verhoogt de kans dat het gestolen object wordt opgespoord aanzienlijk.

Lees hier meer over de online registratie van kunstdiefstallen uit kerken en kloosters op deze website.