Door een samenwerking tussen de stad Mechelen, de vzw Monumentale Kerken Antwerpen en het steunpunt Culturele Biografie Vlaanderen vzw starten acht kerken, een museum, een thema-archief en de koepelorganisatie voor figurentheater in Vlaanderen een preventieproject calamiteitenplanning.

Doel is de veiligheidszorg voor personen, gebouwen en collecties te verbeteren door een geïntegreerd calamiteitenplan uit te werken. Essentieel in dit erfgoedproject is de netwerkaanpak: het plan wordt uitgewerkt in overleg met de politie en brandweer; de deelnemende instellingen zitten samen rond de tafel om nu en in de toekomst de krachten te bundelen. De projectnaam ECCE! (Latijn voor 'ziehier! Hier ben ik!') symboliseert dan ook de bereidheid van de deelnemers om er in geval van nood te staan voor elkaar.

De dagelijkse zorg voor de veiligheid van je collectie en gebouwen is niet iets waar je als archivaris, conservator van een museum of beheerder van een kerkfabriek mee in de schijnwerpers loopt. Pers en publiek hebben logischerwijze veel meer belangstelling voor grote tentoonstellingen en andere publieksprojecten. Tot er ergens iets ernstig misloopt...
In juni dit jaar veroorzaakte een lek in de waterleiding op de zeventiende verdieping van de Gentse Boekentoren schade aan ongeveer 20.000 boeken. Dankzij het snelle optreden van personeel en hulpdiensten kon de schade beperkt worden. Tragischer is het verhaal van Amersfoort, waar in oktober het Armando Museum volledig in de vlammen opging. Calamiteiten zijn dus niet noodzakelijk zo ver-van-ons-bed als we zouden willen.

De risico's waarmee erfgoedbeherende instellingen rekening moeten houden, zijn divers van aard. Brand, diefstal en vandalisme zijn de meest indrukwekkende calamiteiten maar ook schimmels in een archiefdepot of houtworm in een kerkinterieur kunnen langzaam maar zeker behoorlijk wat schade aanrichten. Een calamiteitenplan, waarin veiligheidszorg als een integrale opdracht wordt gezien, stelt een erfgoedinstelling in staat om zich te wapenen tegen grote en kleine risico's. Zo'n plan bevat preventieve maatregelen maar ook acties en procedures tijdens de ramp, én een scenario voor schadebeperking en -afhandeling nadien. Essentieel is dat zo'n plan wordt opgemaakt en uitgewerkt in samenspraak met politie en brandweer. Door een netwerkaanpak met andere collectiebeheerders kunnen bovendien kennis en ervaring gebundeld worden en blijft de alertheid voor veiligheidszorg gaande. In geval van nood kan ook effectief de hulp van collega-instellingen ingeroepen worden.

In Antwerpen en Mechelen starten op 8 november 2007 acht kerken, een museum, een thema-archief en een koepelorganisatie voor figurentheater een traject calamiteitenplanning. Het initiatief daartoe werd genomen door de vzw Monumentale Kerken Antwerpen en de Erfgoedcel Mechelen in samenwerking met het steunpunt Culturele Biografie Vlaanderen vzw. Samen met de Antwerpse firma Optimit en de Antwerpse en Mechelse hulpdiensten zullen zij de betrokken instellingen begeleiden bij de opmaak van hun individuele calamiteitenplannen. De vzw Monumentale Kerken Antwerpen en de Erfgoedcel Mechelen staan borg voor de coördinatie van een permanent preventienetwerk.

Ook de Stedelijke Musea, het Stadsarchief, het Aartsbisschoppelijk Archief en de Sint-Janskerk zijn samen met de Mechelse hulpdiensten reeds verbonden in een preventienetwerk. Zij volgden in 2005 een soortgelijk begeleidingstraject voor de opmaak van een calamiteitenplan en komen sindsdien vier maal per jaar samen om gezamenlijke aandachtspunten (alarmsignalisatie, diefstalpreventie, ...) te bespreken en concrete afspraken rond onderlinge hulpverlening te maken. Ook in het pilootproject van 2005 waren Mechelen en Antwerpen partners. Acht stedelijke erfgoedinstellingen, drie provinciale musea en twee musea van de Vlaamse Gemeenschap in Antwerpen legden samen het traject naar een calamiteitenplan af.

Tot de nieuwe groep instellingen die op 8 november 2007 van start gaat, behoren:

• Antwerpen: de Onze-Lieve-Vrouwekathedraal, de Sint-Andrieskerk, de Sint-Carolus Borromeuskerk, de Sint-Jacobskerk en de Sint-Pauluskerk.
• Mechelen: het Speelgoedmuseum, het Joods Museum van Deportatie en Verzet, 't Firmament, de Sint-Pieter en -Pauluskerk, de kerk van Onze-Lieve-Vrouw van Leliëndaal en de Sint-Katelijnekerk.

Bron: Persbericht Erfgoedcel Mechelen en vzw Monumentale Kerken Antwerpen.