Pasen: de spil van het christendom

Het paasfeest is de spil waarrond het christelijke geloof draait: zonder het verhaal van de kruisiging en de verrijzenis is er geen christelijk geloof.
Het concilie van Nicea bepaalde in het jaar 325 dat Pasen moet worden gevierd op de zondag na de eerste volle maan in de lente. In de aanloop naar de paasperiode wordt van de gelovigen verwacht dat zij een veertigdaagse vastentijd in acht nemen.
De kern van de paastijd begint op Palmzondag. Op die dag wordt herdacht hoe Jezus, gezeten op een ezel, triomfantelijk werd ingehaald in Jeruzalem door een jubelende menigte Joden die eerbiedig zijn pad met palmtakken, olijftakken en mantels bedekte.
Dan volgt de Stille Week waarbij het zwaartepunt ligt op de drie laatste dagen. Op Witte Donderdag nuttigde Jezus met de apostelen het Laatste Avondmaal, bij welke gelegenheid hij de Eucharistie instelde. Kort na deze maaltijd werd Christus, verraden door zijn leerling Judas, gevangen genomen in de Hof van Olijven en veroordeeld tot de dood door kruisiging. Op Goede Vrijdag droeg Christus zelf zijn kruis tot op de berg Golgotha waar het vonnis werd uitgevoerd. Nadat Christus aan het kruis de geest had gegeven werd hij door enkele getrouwen begraven in het lege graf van Jozef van Arimathea. De derde dag na Jezus' overlijden stelt Maria Magdalena vast dat het graf van Christus leeg is. Twee figuren in stralende witte kledij melden haar dat Christus is opgestaan uit de dood en Maria Magdalena krijgt opdracht de blijde boodschap van de opstanding of verrijzenis te gaan melden aan de apostelen.
Gedurende veertig dagen verschijnt Christus regelmatig in het openbaar tot op het moment dat hij - op Hemelvaartsdag - ten hemel opstijgt en zijn plaats inneemt aan de rechterhand van God de Vader. Tien dagen later wordt de paastijd afgesloten met de viering van het pinksterfeest. Hierbij wordt herdacht hoe de Heilige Geest werd uitgestort over de apostelen die aldus de kracht kregen om het woord van God te verkondigen.

Wat deed Jezus in Jeruzalem op palmzondag?

De oorsprong van het christelijke paasfeest ligt in de joodse traditie. Met Pasen herdenken de joden de uittocht uit Egypte ('Exodus') en daarmee de bevrijding van de slavernij.
Pas nadat God verscheidene plagen over de Egyptenaren had uitgestort, liet de farao het joodse volk vrij. De tiende plaag, de dood van elke eerstgeborene, gaf de doorslag. Om te weten wie Hij moest sparen, had Jahwe de joden opdracht gegeven om hun huizen te merken met het bloed van een lam. De joden moesten binnen gepakt en gezakt een laatste maaltijd nuttigen voor ze aan hun lange omzwervingen door de Sinaïwoestijn konden beginnen. Deze gebeurtenis, die de Israëlieten bevrijdde, werd sindsdien jaarlijks herdacht tijdens het Pesachfeest. Van heinde en verre zakten de joden die dag af naar Jeruzalem. Onder hen bevond zich rond het begin van onze jaartelling ook de jood Jezus van Nazareth. Gezeten op een ezel kwam hij naar Jeruzalem op palmzondag, de zondag voor Pasen.
Het offeren van een paaslam ter vergeving van de zonden is dus een joods gebruik. Met de voorstelling van Jezus als het eeuwige paaslam werd een 'nieuw verbond' tussen God en mens aangeboden, gebaseerd op de genade. Wie in Hem gelooft, valt volgens het Nieuwe Testament 'onder de genade' (cf. brieven van de apostel Paulus).

Geen kruisen in de kerk

Tegen passiezondag werden de kruisen en beelden in kerken afgedekt met onversierde paarse of zwarte passiedoeken. De doeken die de kruisen bedekken worden ook wel kruisvelum genoemd. Enkel tijdens de mis op Witte Donderdag werd het paarse doek aan het kruis van het hoofdaltaar vervangen door een wit doek, de kleur van de mis. De afdekking van het kruis stond in functie van de plechtige onthulling van het kruis op Goede Vrijdag gevolgd door de kruisverering.
De afdekking van de beelden moest voorkomen dat de heiligen nog vereerd zouden worden in deze periode waarin enkel het lijden van Christus voorop zou mogen staan. Enkel de staties van de kruisweg en het Pietàbeeld (Maria met het lichaam van Jezus op de schoot) mochten in deze periode onbedekt blijven. De beelden werden pas ontdaan van de doeken aan het Gloria van de mis op Paasavond.

Paaseieren, -hazen en -klokken

Het vieren van de intrede van de lente was een traditie die reeds lang voor het christendom in voege was. Men vierde de overwinning van het licht op de duisternis. De natuur kwam terug tot leven na een periode van rust. Het is in dit heidens kader dat ook de oorsprong van de paaseieren en -hazen, beide oeroude symbolen van vruchtbaarheid, moet gezocht worden. 

Het paasei is ook in verband te brengen met de feestelijkheden die het gevolg waren van het einde van de vasten. Vroeger was het de christenen verboden om tijdens de vasten vlees en eieren te eten. Om de eieren beter te kunnen bewaren, werden ze gekookt en op sommige plaatsen ontstond het gebruik om ze te beschilderen. Aan het einde van de vasten waren er grote hoeveelheden van deze eieren beschikbaar voor consumptie. De stap naar beschilderde eieren die verstopt werden en nadien door kinderen verzameld, is niet groot.

De christelijke variant van de paashaas zijn de ‘klokken van Rome'. Na het gloria op Witte Donderdag werden geen klokken meer geluid tot aan het gloria op Stille Zaterdag. Gedurende deze periode werden bij de diensten enkel ratels of kleppers gebruikt. Om de kinderen deze stilte te verklaren werd verteld dat de klokken met vleugeltjes naar Rome gevlogen waren en dat ze met paaseieren beladen zouden terugkeren.

Wil je meer weten over de oorsprong van het paasfeest? Dan kan je nog tot 18 april de tentoonstelling Bimbambeieren. Vasten en Pasen bezoeken. Deze tentoonstelling is een samenwerking tussen het KADOC, Documentatie- en Onderzoekscentrum voor Religie, Cultuur en Samenleving (K.U.Leuven), en de Lerarenopleiding van de KHLeuven. De tentoonstelling brengt heden en verleden van de vastenperiode en het paasfeest tot leven voor iedereen vanaf 2,5 jaar. Meer info